Miażdżyca (ICD-10 „I70”) – cichy wróg naszych tętnic
Miażdżyca to choroba, która rozwija się powoli, niemal niezauważalnie, często jeszcze w młodości. W ścianach tętnic stopniowo odkładają się tłuszcze, cukry i sole mineralne, a jednym z głównych „bohaterów negatywnych” jest cholesterol, zwłaszcza frakcja LDL. Z czasem naczynia stają się mniej elastyczne, ich światło się zwęża, a krew coraz trudniej dociera do narządów i tkanek. Organizm zaczyna cierpieć z powodu niedotlenienia, choć na początku nie zawsze to czujemy.
Najgroźniejsze są konsekwencje zajęcia przez proces miażdżycowy tętnic wieńcowych serca, tętnic mózgowych czy nerkowych. To właśnie wtedy rośnie ryzyko choroby wieńcowej, zawału serca, udaru mózgu, nadciśnienia i przewlekłych uszkodzeń nerek. Miażdżyca jest jedną z najczęstszych przyczyn chorób sercowo-naczyniowych na świecie.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W przypadku chorób układu krążenia zawsze konieczna jest współpraca z lekarzem i prowadzenie zaleconej terapii. Zioła traktujemy jako wsparcie, a nie zamiennik leczenia.
JAK OBJAWIA SIĘ MIAŻDŻYCA?
Miażdżyca może rozwijać się w każdym wieku, ale u wielu osób długo pozostaje niemal niema klinicznie. Wczesne objawy bywają niespecyficzne. Pojawiają się bóle i kurcze kończyn, drętwienia, uczucie gorszego przepływu krwi, bóle głowy, zaburzenia snu czy dolegliwości ze strony serca. U niektórych osób dochodzi do zmian w zachowaniu – okresowego zamglenia świadomości, uczucia „odrealnienia”, problemów z pamięcią czy koncentracją.
U osób starszych obraz bywa jeszcze bardziej złożony. Częściej pojawiają się zaburzenia pamięci, „gubienie się” w codziennych czynnościach, bóle kończyn przy chodzeniu, a także objawy związane z upośledzeniem pracy nerek. Wszystko to może być powiązane ze zwężeniem i usztywnieniem tętnic.
Od strony morfologicznej w tętnicach tworzą się tzw. blaszki miażdżycowe – nagromadzenia tłuszczów, komórek zapalnych, włóknika, soli wapnia. Zwężają one światło naczynia, a jednocześnie ściana tętnicy ulega stopniowemu wapnieniu. Zmiany te można uwidocznić w badaniach obrazowych, m.in. w ultrasonografii metodą Dopplera czy w badaniach radiologicznych.
Sytuacja staje się szczególnie groźna, gdy światło tętnicy zostaje zwężone w znacznym stopniu lub dojdzie do nagłego jej zamknięcia przez zakrzep, który tworzy się na pękniętej blaszce miażdżycowej.
MECHANIZMY ROZWOJU MIAŻDŻYCY
Na rozwój miażdżycy wpływają zarówno czynniki zewnętrzne (styl życia, dieta, używki), jak i wewnętrzne (predyspozycje genetyczne, zaburzenia metaboliczne. Uszkodzenie ściany tętnicy przez szkodliwe związki – w tym „zły” cholesterol LDL – inicjuje reakcję zapalną. Na uszkodzonej powierzchni zaczynają odkładać się lipidy, a w ścianie naczynia gromadzą się komórki zapalne.
Z czasem powstaje blaszka miażdżycowa, w której oprócz tłuszczów obecne są także wapń i inne związki. Równolegle może dochodzić do agregacji płytek krwi, czyli ich sklejania się, co sprzyja powstawaniu zakrzepów i dalszemu zwężaniu naczynia. To właśnie nagły zakrzep na niestabilnej blaszce jest często bezpośrednią przyczyną zawału czy udaru.
CZYNNIKI RYZYKA
Nie na wszystko mamy wpływ, ale bardzo wiele w miażdżycy zależy od nas. Do najważniejszych czynników ryzyka należą: niezdrowa, bogata w tłuszcze trans i cukry proste dieta, palenie tytoniu, otyłość, mała aktywność fizyczna, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca oraz predyspozycje genetyczne. Wszystkie te elementy wpływają na metabolizm tłuszczów, gospodarkę węglowodanową, stan ściany naczyń i poziom przewlekłego stanu zapalnego w organizmie.
DIAGNOSTYKA
W diagnostyce miażdżycy wykorzystuje się zarówno badania laboratoryjne, jak i obrazowe. Bardzo ważne są badania profilu lipidowego (cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy). Oceny przepływu krwi w tętnicach dokonuje się m.in. za pomocą ultrasonografii metodą Dopplera, a obraz naczyń można uzyskać w badaniu arteriograficznym. W zależności od lokalizacji zmian lekarz dobiera odpowiednie metody diagnostyczne.
PROFILAKTYKA I LECZENIE
Dąży się do obniżenia poziomu cholesterolu LDL, normalizacji ciśnienia tętniczego, wyrównania cukrzycy, redukcji masy ciała i rzucenia palenia. Ważna jest również regularna, dostosowana do możliwości aktywność fizyczna oraz dieta oparta na produktach naturalnych, bogata w warzywa, owoce, pełne ziarna, dobre tłuszcze i zioła przyprawowe.
ZIOŁA W PROFILAKTYCE I WSPOMAGANIU LECZENIA MIAŻDŻYCY
W ziołolecznictwie istnieje grupa roślin, których składniki od dawna kojarzone są z korzystnym wpływem na układ krążenia, metabolizm cholesterolu i ochronę naczyń.
Czosnek (Allium sativum L.) od wielu lat cieszy się opinią rośliny o działaniu przeciwmiażdżycowym. Regularne spożywanie czosnku może wspierać obniżanie poziomu cholesterolu i ciśnienia krwi, a także wykazuje działanie przeciwpłytkowe, które może zapobiegać powstawaniu zakrzepów. Wymaga jednak ostrożności u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe.
Głóg (Crataegus monogyna Jacq., Crataegus laevigata (Poir.) DC.) wspomaga pracę serca i krążenie. Działa rozszerzająco na naczynia wieńcowe, poprawiając ukrwienie mięśnia sercowego. W tradycji zielarskiej głóg stosowany jest przy dolegliwościach sercowych, nadciśnieniu i w stanach ogólnego osłabienia serca.
Ostropest plamisty (Silybum marianum (L.) Gaertn.) znany jest przede wszystkim jako roślina wspierająca wątrobę. Wątroba odgrywa kluczową rolę w metabolizmie cholesterolu, dlatego poprawa jej pracy może pośrednio przełożyć się na korzystny profil lipidowy.
Zielona herbata (Camellia sinensis (L.) Kuntze) jest bogata w polifenole o działaniu antyoksydacyjnym, przeciwwirusowym i przeciwnowotworowym. Przeciwutleniacze pomagają chronić ściany naczyń przed uszkodzeniem, a niektóre badania wskazują na możliwość obniżania poziomu LDL.
Imbir (Zingiber officinale Roscoe) wykazuje właściwości przeciwzapalne i może wspierać gospodarkę lipidową, sprzyjając obniżeniu poziomu cholesterolu.
Kurkuma (Curcuma longa L.) i zawarta w niej kurkumina działają przeciwzapalnie, antyoksydacyjnie i mogą być pomocne w profilaktyce miażdżycy, szczególnie jako przyprawa obecna na co dzień w kuchni.
Czerwone wino i winogrona (Vitis vinifera L.) zawierają resweratrol – związek o silnym działaniu antyoksydacyjnym, wiązany z ochroną serca i naczyń. W praktyce jednak warto pamiętać, że alkohol sam w sobie jest obciążeniem dla organizmu, dlatego zdecydowanie lepiej sięgać po winogrona, sok winogronowy czy ekstrakty niż traktować wino jako „lek”.
MIESZANKI ZIOŁOWE WSPOMAGAJĄCE UKŁAD KRĄŻENIA
Poniżej podaję przykłady tradycyjnych preparatów ziołowych stosowanych pomocniczo w miażdżycy, nadciśnieniu i dolegliwościach sercowo-naczyniowych. Zawsze należy brać pod uwagę indywidualny stan zdrowia, przyjmowane leki i możliwe interakcje.
Mieszanka 1 – nalewka czosnkowa
Czosnek (Allium sativum L.)
125 g obranych ząbków czosnku utrzeć na tarce, zalać 500 ml alkoholu 40% i pozostawić w zamkniętym naczyniu w temperaturze pokojowej przez 5 dni, często wstrząsając. Następnie odcedzić przez gęste sitko, przefiltrowany płyn przechowywać w lodówce. Tradycyjnie stosowano dawki 5–20 kropli w 1/4 szklanki mleka lub kefiru 2–3 razy dziennie. Osoby wrażliwe na zapach czosnku rozpoczynały od 1–2 kropli, stopniowo zwiększając dawkę tak, by około 10. dnia dochodzić do 20 kropli. Kurację prowadzono około miesiąca, po czym dawkę stopniowo zmniejszano i robiono przerwę 2–3 tygodnie.
Mieszanka 2 – odwar z głogu
Głóg (Crataegus monogyna Jacq.)
1 łyżeczkę kwiatów głogu zalać 2/3 szklanki ciepłej wody. Powoli ogrzewać pod przykryciem, gotować dokładnie 2 minuty i przecedzić. Zioła na sitku przepłukać taką ilością ciepłej wody, aby łącznie otrzymać 2/3 szklanki odwaru. Pić 2 razy dziennie po 2/3 szklanki świeżo przygotowanego odwaru po jedzeniu – przy dolegliwościach sercowych, nadciśnieniu i zmianach miażdżycowych.
Mieszanka 3 – intrakt ze świeżego ziela jemioły
Jemioła pospolita (Viscum album L.)
Świeżym zielem jemioły napełnić około 1/3 słoika, zalać 30–40% alkoholem podgrzanym do około 60°C. Odstawić na tydzień, co kilka dni wstrząsając. Po tym czasie przecedzić. Przyjmować tradycyjnie po 20–40 kropli w kieliszku wody 2–3 razy dziennie między posiłkami. Uważano, że intrakt działa silniej od wodnego maceratu w nadciśnieniu i miażdżycy.
Mieszanka 4 – wino z jemiołą
Jemioła pospolita (Viscum album L.)
40 g świeżych liści lub rozdrobnionego ziela jemioły zalać 1 litrem słodkiego, białego wina i pozostawić na 10 dni, co pewien czas mieszając. Następnie przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 1/4 szklanki przed jedzeniem. Kurację zalecano przez 2 tygodnie.
Mieszanka 5 – nalewka z liści karczocha
Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus L.)
100 g wysuszonych i rozdrobnionych liści lub ziela karczocha zalać 200 ml alkoholu 40% i macerować 15 dni, często wstrząsając. Następnie przecedzić, dokładnie wycisnąć surowiec, połączyć płyny i przefiltrować przez watę. Przelać do butelki i przechowywać w lodówce. Pić po 10–30 kropli w kieliszku wody kilka razy dziennie, około 1 godziny przed posiłkiem.
Mieszanka 6 – wino z liści karczocha
Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus L.)
50 g rozdrobnionych, świeżych liści karczocha macerować 8 dni w 1 litrze wytrawnego, białego wina, często mieszając. Następnie przecedzić. Tradycyjnie zalecano picie po małym kieliszku 3–4 razy dziennie przed jedzeniem.
Mieszanka 7 – nalewka na koniczynie
Do 500 ml alkoholu 40% dodać 30 g sproszkowanego ziela koniczyny (Trifolium pratense L.), 10 g ziela rdestu ptasiego (Polygonum aviculare L.) i 10 g ziela nostrzyka (Melilotus officinalis L.). Pozostawić w zamkniętym naczyniu przez 10 dni, często wstrząsając. Przecedzić i przefiltrować przez watę. Pić po 20 ml przed obiadem lub przed snem, w miarę potrzeby rozcieńczając wodą lub sokiem owocowym. Kurację prowadzono zwykle około 3 miesięcy, następnie robiono 10 dni przerwy i rozpoczynano kolejny cykl. Nalewkę stosowano w miażdżycy naczyń przy prawidłowym ciśnieniu tętniczym, bólach głowy i szumach w uszach – zawsze z jednoczesnym przestrzeganiem odpowiedniej diety.
Mieszanka 8 – surowy czosnek
Jako dawkę dzienną przyjmowano około 4 g świeżego czosnku (1–2 małe ząbki) lub 0,9–1 g suchego proszku czosnkowego. Można też korzystać z kapsułek tak standaryzowanych, aby dostarczały co najmniej 10 mg allicyny dziennie (informacja o zawartości allicyny powinna znajdować się na opakowaniu). Odpowiednio dobrana dawka ma znaczenie dla uzyskania efektu.
Mieszanka 9 – miłorząb dwuklapowy
W miażdżycy stosuje się wyciągi z liści miłorzębu (Ginkgo biloba L.) standaryzowane na zawartość 24% heterozydów. Dawka dzienna suchego wyciągu to zazwyczaj 120–160 mg, przyjmowane w 2–3 porcjach (np. 3 razy dziennie po 40–80 mg). Nalewkę z miłorzębu podaje się tradycyjnie w ilości 30–40 kropli 2 razy dziennie. W literaturze podkreśla się, że przy prawidłowym stosowaniu ryzyko kumulacji jest niewielkie, jednak w praktyce zawsze trzeba uwzględniać przyjmowane leki (zwłaszcza przeciwzakrzepowe) i indywidualne przeciwwskazania.
Mieszanka 10 – lucerna siewna
Lucernę (Medicago sativa L.) można stosować w postaci kapsułek (do 8–9 kapsułek dziennie po 400–500 mg), naparu z 5–10 g wysuszonego ziela lub nalewki, w dawce 15–30 kropli dziennie. Jest to roślina bogata w witaminy i składniki mineralne, którą traktuje się bardziej jako środek ogólnie wzmacniający i wspierający gospodarkę lipidową niż „lek na miażdżycę”.
Mieszanka 11
– liść karczocha (Cynara scolymus L.) – 40%
– kwiatostan głogu (Crataegus monogyna Jacq) – 20%
– ziele dziurawca (Hypericum perforatum L.) – 20%
– ziele nawłoci (Solidago virgaurea L.) – 20%
50 g gotowej mieszanki ziołowej umieścić w dwulitrowym słoju i zalać 1 litrem 40% czystej wódki. Kilkakrotnie wstrząsnąć, wymieszać i macerować 2–3 tygodnie, co pewien czas wstrząsając zawartością. Następnie wycisnąć masę ziołową, a otrzymany wyciąg alkoholowy przefiltrować przez gęste sito, gazę lub bibułę filtracyjną. Pić po 10–15 ml (pół małego kieliszka 25 ml) 2–3 razy dziennie.
Mieszanka 12 – nalewka uspokajająco-krążeniowa
– kwiatostan głogu (Crataegus monogyna Jacq) – 30%
– liść melisy (Melissa officinalis L.) – 30%
– ziele serdecznika (Leonurus cardiaca L.) – 15%
– kwiat lawendy (Lavandula angustifolia Mill.) – 10%
– ziele skrzypu polnego (Equisetum arvense L.) – 15%
50 g gotowej mieszanki ziołowej umieścić w dwulitrowym słoju i zalać 1 litrem 40% czystej wódki. Kilkakrotnie wstrząsnąć i wymieszać, macerować 2–3 tygodnie, co pewien czas wstrząsając zawartością ruchem okrężnym. Pić po 10–15 ml (pół małego kieliszka 25 ml) 2–3 razy dziennie.
ŹRÓDŁA I LITERATURA
„Ziołowe receptury na zdrowie” – E. Senderski
„Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie”
„Ziołolecznictwo” – A. Ożarowski
„Poradnik ziołowy” – O. G. F. Sroka
„Wstęp do zielarstwa i fitoterapii”
„Jak się leczyć naturalnymi sposobami” – Jadwiga Górnicka
„Zielska, zioła, ziółka. Poradnik domowy” – Marta Leśnicka
Super informacje
Dziękuje