Mieszanki ziołowe wspomagające organizm w walce z pasożytami
Wstęp
Temat pasożytów w organizmie od wieków budził lęk, ciekawość i… mnóstwo ludowych metod na „odrobaczanie”. W tradycji ziołolecznictwa sięgano po silnie działające rośliny gorzkie, przyprawowe i ściągające, którym przypisywano właściwości przeciwpasożytnicze, oczyszczające i wzmacniające.
Dziś wiemy jednak, że inwazje pasożytnicze to poważne jednostki chorobowe, wymagające diagnostyki, badań. Zioła wspierają organizm w walce z pasożytami ale nie zastępują dokładnej diagnozy.
Uwaga – zanim zaczniesz jakąkolwiek kurację
Ziołolecznictwo w zakresie pasożytów wymaga szczególnej ostrożności:
-
silnie działające zioła (jak czarny orzech Juglans nigra, piołun Artemisia absinthium, bylica roczna Artemisia annua, dziurawiec Hypericum perforatum) mogą obciążać wątrobę, wpływać na układ nerwowy i wchodzić w interakcje z lekami,
-
objawy „przypominające pasożyty” mogą mieć zupełnie inne przyczyny (choroby jelit, zaburzenia hormonalne, schorzenia autoimmunologiczne),
-
u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących oraz u osób przewlekle chorych nie wolno stosować takich kuracji na własną rękę,
-
alkoholowe nalewki, gorzkie mieszanki, mocne przyprawy nie są obojętne dla żołądka, wątroby, trzustki i układu krążenia.
Ten tekst ma charakter edukacyjny. Nie jest poradą medyczną ani gotowym schematem leczenia. Choć część z wymienionych mieszanek jest bezpiecznych i ma charakter profilaktyczny, każdą dłuższą kurację ziołową – zwłaszcza „odrobaczającą” – warto omówić z lekarzem lub doświadczonym fitoterapeutą.
Tradycyjne mieszanki ziołowe wspierające organizm
Poniżej opisuję kilka mieszanek znanych z medycyny ludowej i współczesnego ziołolecznictwa. Są to przykłady historycznych i współczesnych zastosowań roślin, a nie gotowe „recepty” do bezrefleksyjnego powielania.
1. Czarny orzech, goździki i wermut
Czarny orzech (Juglans nigra) i goździki (Syzygium aromaticum) tradycyjnie uważano za rośliny o działaniu przeciwpasożytniczym. Łączono je z winem wermutowym opartym na ziołach gorzkich, m.in. piołunie (Artemisia absinthium).
Przygotowanie:
zmielony czarny orzech i goździki zalewano wermutem, krótko podgotowywano, odstawiano na około godzinę i przecedzano. Stosowanie było krótkotrwałe i ostrożne.
Ostrożność:
mieszanka bardzo obciążająca wątrobę i układ trawienny; nie dla osób z chorobami wątroby, żołądka, w ciąży, przy lekach hepatotoksycznych i przeciwpadaczkowych. Możliwe reakcje alergiczne.
2. Bylica roczna i nagietek
Bylicy rocznej (Artemisia annua) przypisywano w tradycji działanie przeciwpasożytnicze i przeciwzakaźne, nagietkowi (Calendula officinalis) – przeciwzapalne i osłaniające błony śluzowe.
Przygotowanie:
zmielone, suszone ziele bylicy i kwiaty nagietka wymieszać. Łyżeczkę mieszanki zalać szklanką wrzątku, parzyć pod przykryciem ok. 10 minut, przecedzić.
Ostrożność:
bylica to zioło silne, nie dla kobiet w ciąży, osób z padaczką i silnymi alergiami. Nagietek może uczulać osoby wrażliwe na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae).
3. Czosnek, cebula i imbir
Czosnek, cebula i imbir od dawna słyną jako przyprawy „oczyszczające”, którym w tradycji przypisywano działanie przeciwbakteryjne, przeciwpasożytnicze i rozgrzewające.
Przygotowanie:
ok. 3 ząbki czosnku, 1 cebulę i kawałek imbiru (ok. 2 cm) drobno zetrzeć, zalać szklanką wody, gotować ok. 10 minut, odstawić na 15 minut i przecedzić.
Ostrożność:
nie stosować przy zaostrzeniu chorób przewodu pokarmowego (wrzody, refluks), przy silnej nadkwasocie czy przy nadczynności tarczycy (zwłaszcza w większych ilościach). Czosnek nasila działanie niektórych leków przeciwzakrzepowych.
4. Tymianek i oregano
Tymianek (Thymus vulgaris) i oregano (Origanum vulgare) bogate są w olejki eteryczne o działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybiczym. W tradycji ziołolecznictwa stosowano je także jako wsparcie przy podejrzeniu obecności pasożytów.
Przygotowanie:
zmielone, suszone liście tymianku i oregano wymieszać. Łyżeczkę ziół zalać szklanką wrzątku, parzyć około 10 minut, przecedzić.
Ostrożność:
olejki eteryczne mogą podrażniać drogi oddechowe i żołądek, wywoływać reakcje alergiczne. Ostrożność przy astmie, przewlekłych chorobach oskrzeli i u dzieci.
5. Kora dębu i czarnuszka
Korze dębu (Quercus robur i inne gatunki Quercus) zawdzięczamy działanie ściągające, czarnuszce (Nigella sativa) – tradycyjnie przypisywano jej szerokie działanie wspomagające odporność i walkę z zakażeniami.
Przygotowanie:
łyżeczkę rozdrobnionej kory dębu i łyżeczkę nasion czarnuszki zalać szklanką wody, gotować ok. 10 minut, odstawić na 15 minut, przecedzić.
Ostrożność:
zbyt długie stosowanie kory dębu może obciążać wątrobę i zaburzać wchłanianie składników odżywczych. Czarnuszka w większych dawkach może działać silnie drażniąco na żołądek.
6. Ostropest i rumianek
Ostropest plamisty (Silybum marianum) słynie ze wspierania wątroby, rumianek (Matricaria chamomilla) – z działania przeciwzapalnego i rozluźniającego mięśnie gładkie.
Przygotowanie:
łyżeczkę świeżo zmielonych nasion ostropestu i łyżeczkę koszyczków rumianku zalać szklanką wody, gotować ok. 10 minut, następnie odstawić na 10 minut i przecedzić.
Ostrożność:
rumianek może uczulać osoby wrażliwe na rośliny z rodziny astrowatych. Ostropest zwykle jest dobrze tolerowany, ale przy poważnych chorobach wątroby każdą kurację należy omówić z lekarzem.
7. Kolendra i mięta
Nasiona kolendry (Coriandrum sativum) i liście mięty pieprzowej (Mentha × piperita) tradycyjnie stosowano przy wzdęciach, niestrawności i jako łagodne wsparcie przy dolegliwościach jelitowych.
Przygotowanie:
łyżeczkę rozgniecionych nasion kolendry i garstkę liści mięty zalać szklanką wody, gotować ok. 10 minut, odstawić na 5 minut i przecedzić.
Ostrożność:
przy refluksie i nadkwasocie mięta może nasilać objawy. U wrażliwych osób możliwe reakcje alergiczne.
8. Czarny orzech, szałwia i goździki
W nowszym ziołolecznictwie pojawia się także wariant mieszanki z czarnym orzechem (Juglans nigra), liśćmi szałwii lekarskiej (Salvia officinalis) i goździkami (Syzygium aromaticum).
Przygotowanie:
suszone składniki miesza się w równych częściach, łyżeczkę ziół zalewa wrzątkiem, parzy 10–15 minut i przecedza. Stosowanie bywa krótkotrwałe i cykliczne.
Ostrożność:
to mieszanka bardzo silna: czarny orzech, szałwia i goździki w nadmiarze mogą obciążać wątrobę, nerki, układ krążenia. Przeciwwskazana w ciąży, przy karmieniu piersią, u dzieci, przy chorobach wątroby i przy przyjmowaniu wiele leków naraz.
9. Piołun, cykoria i koper włoski
Piołun (Artemisia absinthium) to jedno z najsilniejszych ziół gorzkich stosowanych tradycyjnie przy podejrzeniu pasożytów. Cykoria (Cichorium intybus) i koper włoski (Foeniculum vulgare) mają wspierać trawienie i łagodzić skurcze.
Przygotowanie:
suszone liście piołunu, korzenie cykorii i owoce kopru wymieszać w równych częściach. Łyżeczkę mieszanki zalać wrzątkiem, parzyć 10–15 minut.
Ostrożność:
piołun zawiera tujon lecz jest on słabo rozpuszczalny w wodzie. Większe ilości tujony zawierają wyciągi alkoholowe – w nadmiarze jest neurotoksyczny. Mieszanka może wywołać reakcje alergiczne, nudności, bóle brzucha. Absolutnie nie dla kobiet w ciąży, karmiących, osób z padaczką oraz przy dłuższym, samodzielnym stosowaniu.
10. Czosnek z cytryną i miodem
Prosta mikstura z czosnkiem, sokiem z cytryny i miodem bywa tradycyjnie stosowana jako środek „oczyszczający”, wspierający odporność i układ krążenia.
Przygotowanie:
czosnek przecisnąć przez praskę lub drobno posiekać, dodać świeży sok z cytryny i miód, dokładnie wymieszać i wypić w małej ilości. Do mieszanki można dodać też imbir.
Ostrożność:
czosnek może powodować zgagę, podrażnienie żołądka, nasilać krwawienia przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwzakrzepowych. U osób uczulonych – ryzyko reakcji alergicznych.
11. Gorzka nalewka ziołowa z cytryną i miodem
Gorzkie nalewki ziołowe na bazie ziół takich jak karczoch (Cynara scolymus), dziurawiec (Hypericum perforatum), skrzyp polny (Equisetum arvense) stosowano tradycyjnie jako środki pobudzające wydzielanie soków trawiennych i wspierające wątrobę.
Przygotowanie:
niewielką ilość nalewki wymieszać z sokiem z cytryny i miodem, przyjmować raczej jako krótką kurację, najlepiej po posiłku.
Ostrożność:
nalewki ziołowe zawierają alkohol. Dziurawiec może wchodzić w interakcje z wieloma lekami (m.in. antydepresyjnymi, antykoncepcyjnymi, przeciwzakrzepowymi) oraz zwiększać wrażliwość na słońce.
12. Nalewka z kurek
Nalewka z kurek – wersja klasyczna
Składniki:
100 g świeżych kurek (Cantharellus cibarius) lub ok. 30–40 g dobrze wysuszonych kurek (najczęściej wódka 40% lub pół na pół spirytus 70% z wodą) 250 ml dobrej jakości alkoholu 40–60%
Uwaga: grzyby muszą być na 100% poprawnie oznaczone i zdrowe, bez śladów pleśni, robaków, gnicia.
Przygotowanie
-
Oczyszczenie kurek
Delikatnie oczyść grzyby z piasku i igliwia pędzelkiem lub suchą ściereczką.
Jeśli są mocno zabrudzone, krótko opłucz je w zimnej wodzie i dokładnie osusz na ręczniku papierowym. -
Rozdrobnienie
Pokrój kurki na mniejsze kawałki lub lekko je posiekaj. W wersji „mocniejszej” można je także zmiksować na papkę – zwiększa to kontakt z alkoholem. -
Zalanie alkoholem
Włóż grzyby do słoika, zalej alkoholem tak, by były całkowicie przykryte (minimum 250 ml; jeśli trzeba, dolej więcej).
Zakręć szczelnie. -
Maceracja
Odstaw słoik w ciemne, chłodne miejsce na 2–4 tygodnie.
Raz dziennie lekko wstrząśnij, by całość lepiej się wyekstrahowała. -
Przecedzenie
Po maceracji przecedź nalewkę przez gazę lub filtr do kawy, dobrze odciskając grzyby.
Przelej do butelki z ciemnego szkła, opisz (data, surowiec).
Tradycyjny sposób stosowania
W medycynie ludowej najczęściej spotyka się schemat:
-
1 łyżeczka nalewki (ok. 5 ml) na noc,
-
czasem 1–2 razy dziennie po łyżeczce,
-
krótka kuracja, np. 7–14 dni.
13. Dziurawiec, pokrzywa i rumianek
Połączenie dziurawca (Hypericum perforatum), pokrzywy (Urtica dioica) i rumianku (Matricaria chamomilla) w ziołolecznictwie bywa stosowane jako mieszanka wspierająca trawienie, wątrobę i delikatnie „porządkująca” gospodarkę metaboliczną.
Przygotowanie:
suszone ziele dziurawca, liście pokrzywy i koszyczki rumianku wymieszać w równych proporcjach. Łyżeczkę mieszanki zalać wrzątkiem, parzyć 10–15 minut, przecedzić.
Ostrożność:
dziurawiec – liczne interakcje z lekami i ryzyko fotouczulenia; rumianek – możliwość alergii przy uczuleniu na astrowate; pokrzywa – przy chorobach nerek i serca wymaga konsultacji.
Podsumowanie
Ziołolecznictwo oferuje wiele tradycyjnych mieszanek, którym przez wieki przypisywano działanie przeciwpasożytnicze. Warto jednak pamiętać, że nie są one zamiennikiem badań ani leczenia. Silne zioła wymagają rozsądku, dokładnego wywiadu zdrowotnego i najlepiej – opieki specjalisty.
Jeżeli podejrzewasz u siebie lub bliskich obecność pasożytów, pierwszym krokiem niech będzie lekarz, diagnostyka i dopiero potem – rozważne, przemyślane włączenie ziół.
Źródła i inspiracje
E. Szyszczak, R. Zieliński – Ziołolecznictwo: Podręcznik dla lekarzy i farmaceutów
H. Kowalczyk – Ziołolecznictwo dla każdego
W. Zięta, M. Sawicki – Ziołowe leczenie chorób wewnętrznych
J. Kula, M. Kula – Rośliny lecznicze. Przewodnik dla studentów farmacji
A. Chevallier – Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie
N. Łukasik – Fitoterapia. Zioła dla zdrowia i urody
E. Skopińska-Różewska, A. Kawiak – Ziołolecznictwo
S. Majchrzak-Kuśnierz – Zioła na co dzień i na specjalne okazje
