Nieżyt żołądkowo-jelitowy – leczenie ziołami

Nieżyt żołądkowo-jelitowy potrafi przyjść nagle i bez zaproszenia: raz zaczyna się od mdłości, innym razem od skurczowych bólów brzucha, wzdęć albo biegunki. Czasem dochodzi gorączka, dreszcze i poczucie „rozbicia”, jakby organizm chciał wyłączyć wszystkie niepotrzebne procesy i skupić się na gaszeniu pożaru. Najczęściej winna bywa zakażona żywność lub woda, czasem drażniące dodatki w diecie, leki (zwłaszcza antybiotyki), niedomyte owoce, alkohol, papierosy, a bywa, że i stres – bo jelita świetnie „czytają” napięcie emocjonalne.

W takim epizodzie pierwszym celem jest zwykle nie „zatrzymanie wszystkiego za wszelką cenę”, tylko uspokojenie przewodu pokarmowego i niedopuszczenie do odwodnienia. Dopiero potem przychodzi czas na zioła – jako wsparcie, które może łagodzić stan zapalny, osłaniać błony śluzowe, zmniejszać skurcze, usprawniać trawienie i ograniczać uciążliwe wzdęcia. W praktyce dobrze działa podejście rozsądne: dobieramy rośliny do dominujących objawów oraz do tego, jak zachowuje się nasz żołądek.

Warto pamiętać o jednej, często pomijanej rzeczy: żołądek nie u każdego pracuje tak samo. Jedni mają tendencję do nadkwaśności i „pieczenia”, inni do ospałego trawienia i uczucia ciężaru. Zioła gorzkie i pobudzające wydzielanie soków trawiennych potrafią być błogosławieństwem przy niestrawności i braku apetytu, ale w ostrym podrażnieniu śluzówki częściej szuka się roślin śluzowych i osłaniających. Dlatego w nieżycie jelitowym najczęściej zaczyna się od łagodzenia i nawadniania, a dopiero potem – jeśli objawy na to pozwalają – wzmacnia się trawienie.

Jeśli jednak pojawia się krew w stolcu, wysoka gorączka, nasilające się objawy odwodnienia (suchość w ustach, bardzo mało moczu, znaczne osłabienie), silny ból brzucha, uporczywe wymioty lub dolegliwości utrzymują się mimo domowego postępowania, to jest to sygnał, żeby nie zwlekać z kontaktem z lekarzem.

Mieszanki i receptury ziołowe stosowane tradycyjnie w nieżycie żołądka i jelit

Mieszanka 1 – na kurczowe bóle brzucha

To klasyczny, łagodny zestaw rozkurczowy i „uspokajający” przewód pokarmowy. Łączy się koszyczek rumianku pospolitego (Matricaria chamomilla), kwiat lipy (Tilia cordata) oraz liść melisy lekarskiej (Melissa officinalis) w równych proporcjach, na przykład po 50 g każdego surowca. Dwie łyżeczki mieszanki zalewa się filiżanką wrzątku i trzyma pod przykryciem około 10 minut, po czym przecedza. Napar pije się 3–4 razy dziennie.

Mieszanka 2 – na wzdęcia i „gazy”

Tu pracują rośliny wiatropędne i poprawiające pasaż jelitowy: nasiona anyżu (Pimpinella anisum), nasiona kopru włoskiego (Foeniculum vulgare), liść mięty pieprzowej (Mentha × piperita), korzeń arcydzięgla (Angelica archangelica) oraz nasiona kardamonu (Elettaria cardamomum). Zwyczajowo miesza się po 20 g każdego składnika. Dwie łyżeczki zalewa się filiżanką wrzątku, parzy 15 minut, przecedza i pije 3 filiżanki dziennie. Gdy brakuje któregoś z surowców, można przygotować wariant uboższy, a nawet napar jednoskładnikowy.

Mieszanka 3 – tonizująca i regenerująca błony śluzowe

To propozycja bardziej „osłonowa”, z elementem rośliny gorzkiej. Miesza się po 50 g korzenia prawoślazu lekarskiego (Althaea officinalis) i ziela wiązówki błotnej (Filipendula ulmaria) z 25 g kłącza gorzknika kanadyjskiego (Hydrastis canadensis). Jedną łyżeczkę mieszanki zalewa się filiżanką wrzątku, parzy 15 minut i przecedza. Napar pije się po posiłkach, do ustąpienia objawów. Jeśli tłem dolegliwości był stres, bywa że dodaje się korzeń kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis) w ilości zbliżonej do prawoślazu.

Mieszanka 4 – odwar z liści babki w nieżycie jelit i biegunce

Jedną łyżkę liści babki lancetowatej (Plantago lanceolata) zalewa się około 1 i 1/2 szklanki ciepłej wody i ogrzewa do wrzenia. Następnie gotuje się łagodnie pod przykryciem 5 minut, odstawia na 10–15 minut i przecedza. Pije się 2–3 razy dziennie po pół szklanki. Ten sam odwar bywa stosowany zewnętrznie do płukań, okładów i przemywań; do przemywania oczu tradycyjnie rozcieńcza się go przegotowaną letnią wodą w proporcji 1:1.

Mieszanka 5 – zioła przeciwbiegunkowe, osłaniające i przeciwzapalne

Łączy się po 15 g liści babki (Plantago lanceolata), kwiatów rumianku (Matricaria chamomilla), kory dębu (Quercus robur), owoców borówki czarnej (Vaccinium myrtillus) i ziela rdestu ptasiego (Polygonum aviculare), a także po 10 g kłącza pięciornika kurze ziele (Potentilla erecta) oraz porostu islandzkiego (Cetraria islandica). Jedną łyżkę ziół zalewa się szklanką ciepłej wody, ogrzewa do wrzenia i gotuje bardzo łagodnie pod przykryciem 3–5 minut. Po 15 minutach odstawienia przecedza się i pije 2–3 razy dziennie przed jedzeniem po jednej szklance.

Mieszanka 6 – odwar z bluszczyka dla poprawy trawienia

Jedną łyżkę ziela bluszczyka kurdybanka (Glechoma hederacea) wsypuje się do 1–1 i 1/2 szklanki ciepłej wody, zagotowuje i gotuje na małym ogniu pod przykryciem 5 minut. Po 10 minutach odstawienia przecedza się i pije po pół szklanki 2–3 razy dziennie, około 30 minut przed posiłkiem.

Mieszanka 7 – odwar z liści borówki brusznicy

Jedną łyżkę liści borówki brusznicy (Vaccinium vitis-idaea) zalewa się szklanką letniej wody, ogrzewa do wrzenia i gotuje powoli pod przykryciem 5 minut. Po 10 minutach odstawienia przecedza się i pije 1/3–1/2 szklanki 2–3 razy dziennie; tradycyjnie stosowano go jako środek odkażający drogi moczowe oraz łagodny lek w nieżytach przewodu pokarmowego i słabo nasilonych biegunkach.

Mieszanka 8 – odwar z bukwicy w łagodnej biegunce

Pół do jednej łyżki rozdrobnionego ziela bukwicy lekarskiej (Betonica officinalis) zalewa się szklanką wody wrzącej i gotuje pod przykryciem na wolnym ogniu 5 minut. Po 10 minutach odstawienia przecedza się i pije 1/4–1/3 szklanki 1–2 razy dziennie, około godzinę przed posiłkiem. U dzieci i młodzieży dawki tradycyjnie zmniejszano do 1–3 łyżek, zależnie od masy ciała.

Mieszanka 9 – napar z bylicy na niestrawność i brak apetytu

Jedną łyżkę ziela bylicy pospolitej (Artemisia vulgaris) zalewa się szklanką wrzątku, parzy pod przykryciem 15 minut, odstawia na 10 minut i przecedza. Pije się po 1–3 łyżki 2–3 razy dziennie w nieżytach żołądka i jelit, niestrawności oraz braku łaknienia.

Mieszanka 10 – syrop z dymnicy jako środek rozkurczowy

Świeże ziele dymnicy pospolitej (Fumaria officinalis) w ilości około 200–500 g miażdży się (np. w maszynce do mięsa), a sok wyciska przez płótno. Mierzy się objętość płynu i dodaje tyle samo cukru, po czym gotuje powoli na małym ogniu do uzyskania gęstego syropu. Tradycyjnie stosuje się po 1 łyżeczce 2–3 razy dziennie przez 15–20 dni, z 10-dniową przerwą, jako wsparcie rozkurczowe w bólach brzucha i zaburzeniach trawiennych.

Mieszanka 11 – zioła trawienne z kminkiem

Miesza się 50 g owoców kminku (Carum carvi) oraz po 25 g owoców kopru włoskiego (Foeniculum vulgare), ziela krwawnika (Achillea millefolium), ziela drapacza lekarskiego (Cnicus benedictus) i korzenia lukrecji (Glycyrrhiza glabra). Półtorej łyżki mieszanki zalewa się w termosie dwiema szklankami wrzątku, przykrywa i odstawia na godzinę. Napar pije się w porcjach po 1/2–2/3 szklanki, około 30 minut przed posiłkami.

Mieszanka 12 – wino kminkowe (dla dorosłych)

Trzy łyżki mieszanki opisanej wyżej zalewa się butelką białego, wytrawnego wina i maceruje przez 2 tygodnie, często wstrząsając. Po przecedzeniu pije się po małym kieliszku 2–3 razy dziennie po jedzeniu, tradycyjnie w wzdęciach i zaburzeniach trawiennych. To receptura alkoholowa, więc jest przeznaczona wyłącznie dla dorosłych i nie jest dobrym wyborem w ostrym podrażnieniu żołądka.

Mieszanka 13 – wino lawendowe (dla dorosłych)

Maceruje się 10 g kwiatów lawendy wąskolistnej (Lavandula angustifolia), 5 g owoców kolendry (Coriandrum sativum) i 2 g owoców anyżu (Pimpinella anisum) przez 2 tygodnie w 1/2 litra czerwonego wina, często mieszając. Po przecedzeniu pije się 2–3 razy dziennie po małym kieliszku na 30 minut przed jedzeniem przy złym trawieniu i braku łaknienia albo po jedzeniu jako środek wiatropędny i rozkurczowy.

Mieszanka 14 – nalewka miętowa (krople miętowe)

Nalewkę miętową, Tinctura Menthae piperitae, przygotowaną z mięty pieprzowej (Mentha × piperita), stosuje się tradycyjnie doustnie w dawce 20–40 kropli w kieliszku wody 2–5 razy dziennie. Przyjmowana przed jedzeniem ma pobudzać trawienie, a po jedzeniu działać wiatropędnie i żółciopędnie.

Mieszanka 15 – odwar zagęszczony z porostu islandzkiego

Dwie łyżki porostu islandzkiego (Cetraria islandica) zalewa się trzema szklankami ciepłej wody i gotuje powoli bez przykrycia, aż objętość zmniejszy się do około dwóch szklanek. Po lekkim przestudzeniu przecedza się do termosu. Tradycyjnie pije się 1–3 łyżki 2–3 razy dziennie na około pół godziny przed posiłkami jako środek osłaniający, przeciwzapalny i łagodzący mdłości.

Źródła

E. Senderski, „Ziołowe receptury na zdrowie”; Jadwiga Górnicka, „Jak się leczyć naturalnymi sposobami”; F. O. Sroka, „Poradnik ziołowy”; A. Ożarowski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie”; „Wstęp do zielarstwa i fitoterapii”.